Het familiebedrijf in Nederland: enkele juridische aspecten en uitdagingen

Familiebedrijven vormen een belangrijk onderdeel van de Nederlandse economie. In veel gevallen hebben ze generaties lang succes geboekt en zijn ze synoniem geworden voor traditie, betrokkenheid en langetermijnvisie. Toch zijn er ook juridische vraagstukken die specifiek spelen binnen familiebedrijven. In deze blog bespreken we enkele belangrijke juridische aspecten en uitdagingen die familiebedrijven tegenkomen, van bedrijfsstructuren tot opvolging en conflictoplossing.

Wat is een familiebedrijf?

Een familiebedrijf is een onderneming waarvan één of meer families het eigendom hebben en waarbij familieleden een belangrijke rol spelen in het management van het bedrijf. Kenmerkend voor familiebedrijven is de sterke betrokkenheid van de familieleden bij de zakelijke en persoonlijke aspecten van het bedrijf. Het succes van een familiebedrijf hangt vaak af van de onderlinge relatie tussen de familieleden, maar dit brengt ook specifieke juridische vraagstukken met zich mee.

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) omschrijft een familiebedrijf als:

• een bedrijf waarbij één familie, direct of indirect, een meerderheid van zeggenschap heeft (bij beursgenoteerde bedrijven minimaal 25 procent), waarbij;
• minimaal één familielid formeel betrokken is bij het bestuur; en
• dat juridisch overdraagbaar is.

Op basis van deze definitie heeft het CBS het aantal familiebedrijven in Nederland per 1 januari 2024 in kaart gebracht (CBS: Familiebedrijven in Nederland, 2023-2024, Oktober 2025):

Het CBS rekent bedrijven van zelfstandigen zonder personeel tot een aparte groep. Van alle ruim 2 miljoen bedrijven in 2024 was circa 13 procent een familiebedrijf. Gezamenlijk realiseerden zij een omzet van 606 miljard euro en voegden zij ruim 158 miljard euro aan waarde toe aan de Nederlandse economie.

Juridische structuur van familiebedrijven

Er zijn verschillende juridische structuren waarin een familiebedrijf kan opereren. De keuze voor een bepaalde rechtsvorm heeft invloed op de fiscale verplichtingen, aansprakelijkheid en de mogelijkheid om kapitaal aan te trekken.

Veel kleinere familiebedrijven starten als een eenmanszaak of vennootschap onder firma (VOF). Deze rechtsvormen zijn eenvoudig op te richten en hebben relatief weinig administratieve verplichtingen. Het nadeel is dat de eigenaren persoonlijk aansprakelijk blijven voor de schulden van het bedrijf.

Een besloten vennootschap (BV) biedt meer bescherming voor de eigenaren, aangezien de aansprakelijkheid beperkt is tot het geïnvesteerde vermogen. Binnen een familie-BV kunnen aandelen vaak in handen blijven van de familie, wat zorgt voor controle over het bedrijf.

Voor grotere familiebedrijven die een bredere aandeelhoudersstructuur overwegen, kan een naamloze vennootschap (NV) een optie zijn. Het nadeel van een NV is dat de familie minder controle kan uitoefenen, vooral als het bedrijf genoteerd is aan de beurs.

Opvolging

Een van de grootste juridische uitdagingen voor familiebedrijven is de bedrijfsoverdracht van de ene generatie naar de andere. Dit proces kan complex zijn, zowel op juridisch als op emotioneel vlak. Er zijn verschillende manieren om de opvolging te regelen.

Veel familiebedrijven kiezen ervoor om via een testament of schenking hun vermogen door te geven aan de volgende generatie. Dit kan zowel zakelijk als privé invloed hebben op de belastingpositie van de familieleden. Een strategische keuze in dit proces is cruciaal, aangezien de erfbelasting of schenkbelasting aanzienlijk kan zijn.

Een familiestatuut kan ook uitkomst bieden. In een familiestatuut zijn de regels en waarden van het familiebedrijf vastgelegd. Het kan bijvoorbeeld gaan om afspraken over de rol van familieleden binnen het bedrijf, het beleid rondom aandelenbezit en de procedure voor opvolging. Een familiestatuut kan helpen om conflicten binnen de familie te voorkomen en zorgt voor duidelijkheid in de toekomst.

Sommige (vooral grotere) familiebedrijven kiezen ervoor om een familiestichting op te richten. In een familiestichting wordt de eigendom van het familiebedrijf beheert. Aandelen van de onderneming kunnen in de stichting worden ondergebracht, wat zorgt voor continuïteit van de controle binnen de familie, ook als het bedrijf wordt opgesplitst of wordt verkocht aan een derde.

Conflictoplossing

Hoewel familiebedrijven vaak worden geprezen om hun sterke betrokkenheid, kunnen de persoonlijke relaties tussen familieleden ook voor juridische complicaties zorgen. Conflicten tussen familieleden over de bedrijfsvoering kunnen leiden tot juridische geschillen. Dit kan variëren van meningsverschillen over de bedrijfsstrategie tot familieruzies over het delen van winst.

Familiebedrijven kunnen conflicten vermijden door duidelijke afspraken te maken over de wijze waarop eventuele geschillen zullen worden beslecht, bijvoorbeeld in een familiestatuut of een aandeelhoudersovereenkomst. Ook het aanstellen van (juridische en fiscale) adviseurs kan helpen om conflicten binnen de onderneming te voorkomen.

Samenvattend

Familiebedrijven zijn van onschatbare waarde voor de Nederlandse economie, maar brengen specifieke juridische vraagstukken met zich mee. Van de oprichting en structuur van het bedrijf, tot de complexiteit van bedrijfsoverdracht en geschillenbeslechting, is het belangrijk om juridisch goed onderlegd te zijn. Het opstellen van duidelijke protocollen en het inschakelen van externe adviseurs kunnen ervoor zorgen dat het familiebedrijf financieel gezond blijft.

Heeft u een familiebedrijf en loopt u tegen een van deze uitdagingen aan. Neem dan contact op met een van de advocaten van Marxman die gespecialiseerd zijn in het werken aan en met familiebedrijven. Wij denken graag met u mee.