Uit recent onderzoek van het CBS (CBS: Familiebedrijven in Nederland, 2023-2024, Oktober 2025) blijkt dat familiebedrijven een belangrijke en drijvende kracht zijn achter de Nederlandse economie. Van alle bedrijven in Nederland twee of meer werknemers blijkt dat bijna 70% een familiebedrijf is. Ook blijkt dat familiebedrijven vaak langer bestaan dan niet-familiebedrijven. Daarmee zijn ze van grote waarde voor de werkgelegenheid en werkzekerheid in Nederland.
Toch blijkt uit recent onderzoek van de ABN AMRO dat opvolging een van de lastigste onderwerpen is voor familiebedrijven (ABN AMRO: sectorprognose, 3 december 2025). Dat begrijp ik wel. Opvolging is een van de meest ingrijpende momenten in de levenscyclus van een familiebedrijf. Het biedt niet alleen juridische, maar ook emotionele uitdagingen. Het gaat niet alleen om aandelen en structuren, maar ook om emoties, verwachtingen en familiebanden. En juist die combinatie maakt het complex – én interessant.
Waarom is opvolging zo’n gevoelig onderwerp?
Voor de vertrekkende generatie is het vaak een levenswerk. Loslaten is niet eenvoudig. Voor de opvolgers is het een kans, maar ook een verantwoordelijkheid. Soms wordt het zelfs ervaren als een last of een plicht.
Ook spelen diverse vragen een rol als het gaat over opvolging. Wie neemt de leiding? Hoe verdelen we eigendom en zeggenschap? Wat gebeurt er met familieleden die niet actief zijn in het bedrijf? En wat gebeurt er met familieleden die wél actief zijn in het bedrijf maar niet als opvolger zijn aangewezen?
Deze vragen raken niet alleen de strategie, maar ook de onderlinge relaties. En dat maakt opvolging meer dan een zakelijke transactie.
Juridische mogelijkheden voor opvolging
Goede afspraken kunnen het verschil maken tussen een soepele overdracht en een familieruzie.
Juridisch zijn er verschillende mogelijkheden om opvolging te regelen:
Bij elke overdracht is het aan te raden om na te denken over het gebruik van de BOR (de bedrijfsopvolgingsregeling). Dit is een fiscale regeling die het mogelijk maakt om op een fiscaal gunstige manier het familiebedrijf over te dragen. Dit is een technische regeling met strikte voorwaarden, waardoor het betrekken van een fiscalist in dit soort processen belangrijk is.
Afhankelijk van het soort bedrijf, de financiële en fiscale positie en de wensen van de betrokken familie, kijken de advocaten van Marxman graag mee naar de beste oplossing voor jullie familiebedrijf.
Vervolg afspraken
Als de structuur eenmaal is gekozen en duidelijk is bij wie de zeggenschap terechtkomt, is de vervolgvraag hoe die zeggenschap uitgevoerd gaat worden.
Meestal ligt de zeggenschap niet bij één persoon. In dat geval is het verstandig om van tevoren na te denken over de samenwerking. Daarnaast hebben de (winstgerechtigde) familieleden ook belang bij enige vorm van inspraak en is het verstandig om na te denken over de manier waarop dit geborgd kan worden.
De volgende juridische documenten kunnen hier van nut zijn:
Aandeelhoudersovereenkomst
In een aandeelhoudersovereenkomst worden afspraken gemaakt over het bestuur, de aandeelhoudersvergadering, stemrecht, winstverdeling, exit-opties en een geschillenregeling/escalatieregeling. Met deze overeenkomst regel je hoe je als zeggenschapsgerechtigde aandeelhouders samenwerkt. Zo voorkom je dat beslissingen later tot conflicten leiden.
Governance-regelingen
Hier regel je wie welke besluiten neemt. Ook kan worden gedacht aan het instellen van een raad van commissarissen die (onafhankelijk) toezicht houdt op het bestuur. Dit kan iemand zijn uit de familie of juist een externe. Verder kan je bestuursreglementen, taakverdeling en volmachten regelen, zodat binnen het bestuur en de directie duidelijk is wie verantwoordelijk is. Houdt hierbij wel in het achterhoofd dat afspraken over taakverdeling niet afdoen aan de gezamenlijke (eind)verantwoordelijkheid voor een juiste en behoorlijke taakuitoefening.
Het familiestatuutDit is een document van de familie, waarin zij spelregels vastleggen voor het bedrijf en de onderlinge samenwerking. Denk aan rolverdeling en verantwoordelijkheden, communicatie en besluitvorming, betrokkenheid en de rol van familieleden die niet in het bedrijf werken, visie op opvolging en eigendom. Het is geen juridisch bindende overeenkomst, maar vormt wél de basis voor vertrouwen en continuïteit. Hierin leg je niet alleen juridische afspraken neer, maar ook de gezamenlijke waarden en visie voor het bedrijf. Meer weten over het familiestatuut, klik dan hier [invoegen hyperlink]
De emotionele laag: onderschat die niet
Juridische structuren zijn belangrijk, maar ze werken alleen als er draagvlak is. Bij Marxman zien we dat opvolging vaak gepaard gaat met verschillende emoties: trots, verbondenheid, ambitie, angst, verantwoordelijkheidsgevoel. De gesprekken hierover zijn minstens zo belangrijk als de overeenkomsten. Daarom werken wij graag met diverse adviseurs die helpen om die gesprekken te voeren.
Ons advies: begin op tijd
Hoe eerder je begint met het gesprek én de juridische voorbereiding, hoe groter de kans op een soepele overdracht. Zo blijft het familiebedrijf niet alleen financieel gezond, maar ook emotioneel verbonden.
Wil je weten hoe wij familiebedrijven helpen bij opvolging, overdracht en governance? Neem dan contact op met een van de advocaten van Marxman die gespecialiseerd zijn in het werken aan en met familiebedrijven. Wij denken graag met u mee.