Ook bij alledaagse gebruiksvoorwerpen spelen auteursrecht en modelrecht soms een belangrijke rol. Dat blijkt uit de uitspraak van de Rechtbank Den Haag van 2 april 2025 over twee kunststoffen manden.
In deze procedure ging het over de vraag of de blauwe kunststoffen fietsmand, speciaal ontwikkeld voor honden, leek op de groene kunststoffen fietsmand waardoor inbreuk werd gemaakt op modelrechten en auteursrechten. De rechter oordeelde dat geen sprake was van inbreuk. Wat vind jij als je ze ziet?
(afbeeldingen afkomstig uit de uitspraak bij overwegingen 3.4 en 3.8).
De partij die de procedure is gestart (de ontwerper van de blauwe mand) heeft aangevoerd dat de kunststoffen mand speciaal is ontworpen voor het vervoer van een hond op de fiets. De mand is ook als model geregistreerd. Behalve dat het ontwerp auteursrechtelijk beschermd is, kan ook het modelrecht op deze manier bescherming bieden.
De andere partij (de verkoper van de groene mand) heeft aangevoerd dat geen sprake is van inbreuk op het auteurs- of modelrecht omdat de groene kunststoffen mand in de eerste plaats een fietsmand is, en met een kussentje erin en een korf erover kan er ook een hond in worden vervoerd.
De rechter bekijkt eerst of sprake is van bescherming op grond van het modelrecht en auteursrecht, en als dat zo is, of daarop inbreuk wordt gemaakt.
Modelrecht, beschermingsomvang
Voor wat betreft de beschermingsomvang van het modelrecht en of sprake is van inbreuk daarop wordt gekeken naar drie onderdelen. Het vormgevingserfgoed, de geïnformeerde gebruiker en de algemene indruk, en wordt gekeken naar elk model dat bij de geïnformeerde gebruiker geen andere indruk wekt, en de bescherming wordt niet beperkt tot modellen die tot een bepaalde sector behoren.
Het vormgevingserfgoed dat zijn de modellen die al op de markt waren voordat het model van de eisende partij op de markt kwam. In dit geval bestond het vormgevingserfgoed uit een kattenreismand en winkel/boodschappenmanden. De rechter oordeelde dat het onderscheid tussen de sector boodschappenmanden (de groene kunststoffen mand van de gedaagde) en hondenfietsmanden (de blauwe kunststoffen mand van de eiser) hier niet van belang is voor de beschermingsomvang van het modelrecht. Er wordt dus gekeken naar elk model, niet alleen naar die tot een bepaalde sector horen.
De geïnformeerde gebruiker is dat door persoonlijke ervaring, of heeft uitgebreide kennis van de sector. Dat is niet de gemiddelde consument van wie geen kennis (van manden) wordt verwacht, en evenmin de vakman die grondige technische kennis heeft. De geïnformeerde gebruiker zit daartussenin.
Voor de vergelijking van de algemene indruk wordt gekeken naar de door de registratie (van het geregistreerde gemeenschapsmodel) openbaar gemaakte beschermde kenmerken van het model, er wordt geen rekening gehouden met de technische kenmerken.
Geen modelrecht-inbreuk
De rechter keek naar de combinatie van kenmerken die voor de modelregistratie voor de honden-fietsmand zijn aangevoerd, en oordeelde dat er wel gelijkenissen zijn, maar dat de beide kunststoffen manden voor de geïnformeerde gebruiker niet dezelfde algemene indruk wekken, omdat ze kort gezegd niet hetzelfde zijn. De ene mand is (heel kort gezegd) wat eleganter en ranker, de ander robuust en degelijk. Bij de geïnformeerde gebruiker wekken ze daarom een andere indruk, en daarom is geen sprake van inbreuk op het modelrecht.
Auteursrechtelijke bescherming
Bij het auteursrecht gaat het iets verder. Auteursrechtelijke bescherming van de hondenfietsmand vereist dat de mand een eigen oorspronkelijk karakter heeft en het persoonlijk stempel van de maker draagt. Heel kort gezegd (want hierover zijn boeken volgeschreven): eigen oorspronkelijk karakter wil zeggen dat de vorm niet ontleend mag zijn aan een ander werk, en persoonlijk stempel van de maker dat sprake moet zijn van creatieve keuzes Dat geldt ook voor een gebruiksvoorwerp zoals een mand.
In dit geval stond vast dat sprake is van auteursrechtelijke bescherming en dat de eisende partij de auteursrechthebbende is.
Om te bepalen of sprake is van inbreuk wordt bekeken in welke mate de totaalindrukken van de (blauwe) hondenfietsmand en de (groene) fietsmand overeenstemmen. Daarbij zijn de beschermde kenmerken, zoals die ook waren gebruikt bij de modelrechten, aangevuld. Ook hier wordt niet naar de technisch bepaalde kenmerken gekeken. De rechtbank kijkt ook naar vergelijkbare kunststoffen fietsmanden die er op de markt zijn, en naar de combinatie van kenmerken die de totaalindruk van de mand bepalen.
Geen auteursrechtinbreuk
De rechtbank concludeert dat het ontwerp van de groene kunststoffen fietsmand qua stijl enige verwantschap vertoont met de blauwe kunststoffen hondenfietsmand, maar dat is voor het vaststellen van inbreuk onvoldoende. Er zijn namelijk ook duidelijk afwijkende keuzes in vormgeving gemaakt, zoals bijvoorbeeld in de rand die bij de groene mand is omgeslagen en schuin loopt, of de pootjes die bij de groene mand vierkant zijn en meer naar binnen geplaatst, waardoor voldoende afstand is genomen van de blauwe hondenfietsmand, die smaller en V-vormige is met duidelijk in het oog springende pootjes, waardoor de totaalindruk anders is. Er is daarom geen sprake van inbreuk op het auteursrecht.
Kortom: de criteria die worden gehanteerd bij de beoordeling of inbreuk wordt gemaakt zijn bij modelrecht en auteursrecht anders, maar in dit geval leiden ze wel tot hetzelfde resultaat. Hoewel de kunststoffen manden op elkaar lijken is geen sprake van inbreuk. Bij het modelrecht is gekeken naar vormgevingserfgoed en de algemene indruk die de manden maken op de geïnformeerde gebruiker, en bij het auteursrecht naar de combinatie van de vormgevingselementen die de totaalindruk van de hondenfietsmand bepalen. Dat producten op elkaar lijken is op zich dus niet voldoende voor inbreuk.
Heb je vragen over auteursrecht, modelrecht of vergelijkbare onderwerpen, neem dan gerust contact op.